Digital Qazaqstan бастамалары үшін жобалық басқарудың интеграцияланған кемелдік моделі: киберқауіпсіздік, жасанды интеллектті басқару және кибертәуекелдерді болжамды бағалау талаптарын ҚР СТ ISO 21502-2022 стандартына енгізу

Аңдатпа

Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 9 маусымдағы № 1311 Жарлығымен бекітілген 2029 жылға дейінгі «Digital Qazaqstan» жалпыұлттық стратегиясы және оны іске асыру жөніндегі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 26 тамыздағы № 760 қаулысымен бекітілген Іс-шаралар жоспары орталық және жергілікті мемлекеттік органдар мен ұлттық компанияларға 136 іс-шараны орындауды жүктейді, олардың едәуір бөлігі азаматтарға, бизнеске және мемлекетішілік өзара іс-қимылға арналған сервистерге жасанды интеллектті (ЖИ) енгізуді көздейді. Қазіргі уақытта осы іс-шараларды іске асыру жоспарларына айналдырып жатқан жобалық офистер бір мезгілде ҚР СТ ISO 21502-2022 жобаларды басқару жөніндегі нұсқаулықтың талаптарын, ҚР СТ ISO/IEC 27001-2023 және Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптардың ақпараттық қауіпсіздік талаптарын, сондай-ақ ҚР СТ ISO/IEC 42001-2025, ISO/IEC 42005:2025, ISO/IEC 42006:2025 стандарттарымен және «Жасанды интеллект туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен белгіленген, қалыптасып келе жатқан ЖИ-ді басқару талаптарын сақтауға тиіс. Жобалық басқарудың қолданыстағы кемелдік модельдері пәндік салаға бейтарап және киберқауіпсіздік пен ЖИ-ді басқару критерийлерін қамтымайды, ал киберқауіпсіздік пен ЖИ кемелдік модельдері жобаның өмірлік циклін ескермейді. Мақалада ҚР СТ ISO 21502-2022 практикаларына негізделген базалық деңгейді үш өтпелі доменмен — киберқауіпсіздік (S), ЖИ-ді басқару (A) және кибертәуекелдерді болжамды бағалау (F) — кеңейтетін жобалық басқарудың интеграцияланған кемелдік моделі (IPM3-DQ) ұсынылған. Модельде бекітілген дескрипторлары бар бірыңғай 0–5 шкаласы, иерархияларды талдау әдісімен (AHP) алынған және жоба сыныптары бойынша сараланған салмақ коэффициенттері, сондай-ақ аса маңызды цифрлық объектілерді немесе ЖИ жүйелерін қамтитын жобаның кемелдік деңгейі оның киберқауіпсіздік немесе ЖИ-ді басқару деңгейінен бір деңгейден артық аса алмайтын өтемсіз шектеу ережесі қолданылады. G2C ЖИ-ассистенті жобасының жұмыс мысалы дәстүрлі орташа арифметикалық тәсіл жобаны «Басқарылатын» деңгейге (3,67) жатқызатынын, ал интеграцияланған модель оны ЖИ-ді басқару шектеуші фактор болып табылатын «Регламенттелген» деңгей (2,67) ретінде анықтайтынын көрсетеді. Сараптамалық панельдерге, Кендаллдың конкордация коэффициентіне (W), Кронбах альфасына және сыныпішілік корреляцияға негізделген валидация хаттамасы сипатталған. Модель мемлекеттік органдардың жобалық офистеріне Іс-шаралар жоспары шеңберінде өзін-өзі бағалаудың, аудиттің және жартыжылдық есептіліктің бірыңғай құралын, ал реттеушіге киберқауіпсіздік саласындағы ұлттық стандарттау бағдарламасына кемелдікке негізделген көзқарасты ұсынады.