Қазақстандағы ЖИ-маркетинг: жекелік қауіптері және деректерді қорғауға дайындық

Аңдатпа

Жасанды интеллект (ЖИ) қазақстандық компаниялардың маркетингтік тәжірибесіне дербес деректер мен ЖИ саласындағы ұлттық нормативтік база қатаңдатылып жатқан кезеңде енуде: «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңға 2025–2026 жылдары өзгерістер енгізілді, «Жасанды интеллект туралы» Заң 2026 жылғы 18 қаңтарда, Цифрлық кодекс 2026 жылғы 12 шілдеде күшіне енді. Маркетингте ЖИ қолдануға ниетті компаниялардың осыдан туындайтын жекелік пен қауіпсіздік міндеттемелерін түсінетіні туралы эмпирикалық деректер жоқ. Зерттеу осындай дайындықтың «Жасанды интеллект туралы» Заң күшіне енер алдында жүргізілген базалық өлшемін ұсынады. Қазақстандық компаниялар мен стартаптардың 41 өкілі арасында жүргізілген анонимді онлайн-сауалнама (15 сұрақ: 8 жабық, 6 бес балдық Лайкерт шкаласы бойынша, 1 ашық сұрақ, оған 24 респондент жауап берді) сипаттамалық статистика және тақырыптық талдау әдістерімен өңделді, ал респонденттердің түсініктері үш құқықтық актінің міндеттемелерімен салыстырылды. Нәтижелер енгізуге дайындық пен талаптарды сақтауға дайындық арасындағы алшақтықты көрсетті: респонденттердің 80,5%-ы ЖИ интеграциясын бәсекеге қабілеттіліктің шарты деп санайды, 87,8%-ы маркетингте ЖИ құралдарын қолдануға ниетті, 95,1%-ы тұтынушылық ЖИ-қосымшаларды пайдаланады; 70,7%-ы ЖИ клиенттер деректеріне елеулі қауіп төндіреді деп келіседі, алайда олар атаған қауіптер (ЖИ арқылы фишинг пен деректерді ұрлау, жүйе ақаулары, ЖИ инфрақұрылымына шабуылдар, жекелікті бұзу, манипуляция) сыртқы қатерлер ретінде сипатталады және бірде-бір респондент компанияның дербес деректер операторы ретіндегі өз міндеттерін атамаған. Деректер қауіпсіздігі 24 ашық жауаптың 10-ында кездеседі, бірақ тек 2-уінде ғана заң талаптары аталады. Салыстыру сегіз міндеттемелер тобының ешқайсысы респонденттердің түсінігінде көрініс таппағанын және шетелдік генеративті ЖИ-сервистерін клиент деректерімен күнделікті пайдалану деректерді локализациялау мен трансшекаралық беру талаптарын барынша тікелей қозғайтынын көрсетті. Жұмыстың ғылыми жаңалығы — Қазақстанның үш актіден тұратын нормативтік базасы аясында бизнес түсінігін нақты міндеттемелер деңгейінде алғаш рет эмпирикалық талдау; алынған кесте ЖИ-маркетинг үшін комплаенс-чеклист ретінде қолданыла алады, ал кейінгі сауалнама толқындары үшін қосымша сауалнама модулі ұсынылды.